जंगल पुनर्स्थापनेचा परिणाम सीमांपलीकडेही; आफ्रिकेतील अभ्यासात पद्धतीनुसार वेगवेगळे निष्कर्ष.

विज्ञान वार्ता, १ ऑक्टोबर, NVNEWS: जंगल पुनर्स्थापनेचा परिणाम प्रकल्पाच्या सीमांपुरता मर्यादित नसतो, असे सहारा वाळवंटाच्या दक्षिणेकडील आफ्रिकेच्या अभ्यासातून समोर आले आहे. ३० सप्टेंबरला ‘नेचर सस्टेनेबिलिटी’मध्ये प्रसिद्ध संशोधनात सुमारे ६८ लाख हेक्टर क्षेत्रातील १ लाख २९ हजार ९८२ पुनर्स्थापना क्षेत्रांचे विश्लेषण करण्यात आले.

नैसर्गिक पुनरुत्पादनाचा सकारात्मक परिणाम

नैसर्गिकरीत्या जंगल पुन्हा वाढू देणे आणि सक्रिय पुनर्स्थापना या पद्धतींमुळे दहा वर्षांनंतर प्रकल्पांत वृक्षहानी ९.१ टक्के-बिंदूंपर्यंत, तर आसपासच्या दहा किलोमीटर क्षेत्रात ८.९ टक्के-बिंदूंपर्यंत कमी झाल्याचे आढळले. हे कमाल नोंदवलेले परिणाम आहेत; प्रत्येक प्रकल्पाला तितकाच फायदा झाला, असा अर्थ नाही.
याउलट, अभ्यासातील कृषिवनीकरण प्रकल्पांत आणि आसपासच्या परिसरात वृक्षहानी वाढल्याची नोंद झाली. बदलाचा आकार आणि दिशा देश व पुनर्स्थापनेच्या पद्धतीनुसार वेगवेगळी होती.

फक्त लागवडीची संख्या पुरेशी नाही

संशोधकांनी प्रकल्पाबाहेरील परिणाम तपासण्यावर भर दिला आहे. एका भागातील पुनर्स्थापनेमुळे वृक्षतोडीचा दबाव दुसरीकडे सरकतो का किंवा उलट आसपासच्या जंगलालाही फायदा होतो का, हे नियोजनात पाहणे आवश्यक असल्याचा निष्कर्ष त्यांनी मांडला.
या निष्कर्षांवरून सर्व कृषिवनीकरण हानिकारक असल्याचे म्हणता येत नाही. अभ्यास विशिष्ट आफ्रिकी क्षेत्रांचा आहे. स्थानिक परिस्थितीनुसार रणनीती आणि प्रकल्पांच्या सीमांबाहेरील निरीक्षण आवश्यक असल्याचे संशोधन अधोरेखित करते.