सेक्स्टन्स ए’ आकाशगंगेत कार्बनयुक्त धुळीचे समूह; विश्वातील धूळनिर्मिती समजण्यासाठी महत्त्वाचे संशोधन.

विज्ञान वार्ता, ३० सप्टेंबर - जड मूलद्रव्यांचे प्रमाण अत्यल्प असलेल्या ‘सेक्स्टन्स ए’ आकाशगंगेमध्ये कार्बनयुक्त सूक्ष्म धूलिकणांचे समूह जेम्स वेब दुर्बिणीच्या निरीक्षणांतून ओळखण्यात आले आहेत. या अभ्यासाचा संशोधनलेख २९ सप्टेंबरला ‘नेचर ॲस्ट्रॉनॉमी’मध्ये प्रसिद्ध झाला. आकाशगंगेतील धूलिकणांची निर्मिती आणि टिकून राहण्याच्या प्रक्रियेबाबत तो महत्त्वाची माहिती देतो.
सेक्स्टन्स ए आकाशगंगेतील जड मूलद्रव्यांचे प्रमाण सूर्याच्या सुमारे सात टक्के आहे. अशा वातावरणात ‘पॉलीसायक्लिक ॲरोमॅटिक हायड्रोकार्बन्स’—PAHs म्हणून ओळखले जाणारे कार्बनयुक्त कण कमी प्रमाणात आढळतात. वेबने त्यांच्या उत्सर्जनाचे लहान, वेगळे समूह ओळखले.
या समूहांचा आकार सुमारे तीन ते दहा पार्सेक आहे. ते लहान असल्यामुळे कमी विभेदनक्षम उपकरणांतून आधी स्पष्टपणे दिसले नसावेत, असे संशोधकांनी म्हटले आहे. विविध अवरक्त उत्सर्जनपट्ट्यांच्या अभ्यासातून कण लहान आणि विद्युतदृष्ट्या उदासीन असल्याचे संकेत मिळाले.
या आकाशगंगेत PAHs कमी असण्यामागे त्यांच्या अधिक विनाशापेक्षा वाढीला येणाऱ्या मर्यादा हे स्पष्टीकरण अधिक समर्थित असल्याचा निष्कर्ष अभ्यासाने मांडला. दाट आणि किरणोत्सर्गापासून संरक्षित वायूच्या प्रदेशांत हे कण तयार होऊन टिकत असावेत. हा निरीक्षणांवर आधारित अर्थ आहे; कण वाढतानाचे थेट दृश्य नाही.